عرقیات گیاهی | معرفی کامل انواع عرقیات گیاهی، خواص و طبع آنها
عرقیات گیاهی | معرفی کامل انواع عرقیات گیاهی، خواص، طبع و بهترین زمان مصرفعرقیات گیاهی از پرطرفدارترین فرآوردههای گیاهان دارویی در ایران هستند که از گذشته تاکنون در طب سنتی و سبک زندگی ایرانیان جایگاه ویژهای داشتهاند. این محصولات از تقطیر گیاهان دارویی با آب و بخار تهیه میشوند و هر کدام بسته به نوع گیاه، دارای خواص، طبع و کاربردهای متفاوتی هستند.امروزه بسیاری از افراد از عرقیات گیاهی برای کمک به سلامت دستگاه گوارش، کبد، کلیه، قلب، اعصاب، پوست و حفظ سلامت عمومی بدن استفاده میکنند. با این حال، انتخاب عرق گیاهی مناسب بدون شناخت خواص و ویژگیهای آن کار سادهای نیست. هر عرق گیاهی میتواند کاربرد متفاوتی داشته باشد و آگاهی از بهترین زمان مصرف، طبع و موارد احتیاط آن به استفاده صحیحتر کمک میکند.در این مقاله با مهمترین انواع عرقیات گیاهی، خواص، طبع، بهترین زمان مصرف، روش نگهداری و نکات مهم مصرف آنها آشنا خواهید شد. همچنین در ادامه، هر یک از عرقیات گیاهی رایج در ایران را بهصورت جداگانه معرفی و بررسی میکنیم تا بتوانید متناسب با نیاز خود بهترین انتخاب را داشته باشید.نکته: اطلاعات این مقاله صرفاً جنبه آموزشی دارد و جایگزین توصیه پزشک نیست. در صورت ابتلا به بیماری، بارداری، شیردهی یا مصرف دارو، پیش از استفاده منظم از عرقیات گیاهی با پزشک یا داروساز مشورت کنید.عرقیات گیاهی چیست؟عرقیات گیاهی مایعاتی هستند که از تقطیر گیاهان دارویی با آب و بخار به دست میآیند. در این فرآیند، بخار آب از میان گیاه عبور کرده و بخشی از ترکیبات معطر و مواد مؤثر آن را با خود حمل میکند. سپس بخار در دستگاه خنککننده به مایع تبدیل شده و عرق گیاهی تولید میشود.کیفیت عرقیات گیاهی به عوامل مختلفی مانند نوع گیاه، زمان برداشت، تازگی گیاه، کیفیت آب، روش تقطیر و شرایط نگهداری بستگی دارد. به همین دلیل، عرقیات تهیهشده از گیاهان تازه و با رعایت اصول صحیح تولید، معمولاً کیفیت، عطر و طعم مطلوبتری دارند.عرقیات گیاهی علاوه بر استفاده در طب سنتی، در صنایع غذایی، نوشیدنی، آرایشی و بهداشتی نیز کاربرد فراوانی دارند و امروزه بسیاری از افراد آنها را بهعنوان بخشی از سبک زندگی سالم مصرف میکنند.چرا عرقیات گیاهی محبوب هستند؟محبوبیت عرقیات گیاهی تنها به سابقه طولانی آنها محدود نمیشود. این محصولات به دلیل تنوع بالا و کاربردهای مختلف، همچنان در بسیاری از خانههای ایرانی جایگاه خود را حفظ کردهاند.برخی از مهمترین دلایل محبوبیت عرقیات گیاهی عبارتاند از:تهیهشده از گیاهان دارویی طبیعیتنوع زیاد برای کاربردهای مختلفمصرف آسان در طول روزعطر و طعم مطلوب بسیاری از عرقیاتاستفاده در تهیه انواع نوشیدنیها و شربتهای سنتیسابقه طولانی در طب سنتی ایرانلیست کامل عرقیات گیاهی پرکاربرد ردیفنام عرقطبعخاصیت شناختهشده در طب سنتینحوه مصرف رایج۱نعناعگرم و خشککمک به هضم، رفع نفخ و دلپیچهبعد از غذا۲بیدمشکسرد و ترآرامش اعصاب، کمک به خواب راحتقبل خواب۳گل محمدی (گلاب)معتدلآرامبخش، خوشعطر، تقویت روحیهخالص یا در نوشیدنی۴کاسنیسردکمک به سلامت کبد، خنککنندهصبح ناشتا۵شاترهسرد و خشکتصفیه خون، کمک به سلامت پوستروزانه یک لیوان۶رازیانهگرمکاهش نفخ، کمک به هضمبعد از غذا۷خارشترسردکمک به دفع سموم، مدر طبیعیصبح ناشتا۸اسطوخودوسگرمآرامبخش، کاهش استرسعصرها۹آویشنگرمتقویت تنفسی، ضدعفونیکننده گلوهمراه عسل۱۰شنبلیلهگرمتقویتکننده عمومی بدنصبح ناشتا۱۱پونهگرمکمک به هضم، ضد نفخبعد از غذا۱۲بادرنجبویهمعتدلآرامبخش اعصاب، کمک به تمرکزروزانه۱۳کرفسمعتدلکمک به سلامت مفاصل و کلیهصبح ناشتا۱۴زیره سبزگرمضد نفخ، کمک به شیردهیبعد از غذا۱۵چایکوهیگرمکمک به گردش خونصبح یا عصر۱۶موردسرد و خشکخنککننده بدن، سلامت پوستهوای گرم۱۷کاکوتیگرمکمک به هضم، ضد سرماخوردگیهمراه عسل۱۸برنجاسفگرمخاصیت سنتی ضدانگلبا احتیاط و تجویز۱۹چهلگیاهمعتدلترکیبی تقویتی عمومیروزانه۲۰هلگرمکمک به هضم، خوشعطرافزودن به چای۲۱زنیانگرمضد نفخ، کمک به هضمبعد از غذا۲۲مرزهگرمضدعفونیکننده گوارشیبعد از غذا۲۳بومادرانگرمکمک به گردش خون، ضدالتهابروزانه۲۴گزنهگرمتقویتکننده عمومی و موروزانه۲۵خاکشیرسردخنککننده بدنتابستان۲۶عنابمعتدلآرامبخش سرفه و گلوشبها۲۷بهارنارنجسرد و معتدلآرامبخش اعصابعصر یا شب۲۸ترخونگرمکمک به هضمهمراه غذا۲۹مریمگلیگرمتقویت حافظه (سنتی)روزانه۳۰گشنیزسردکمک به هضم و آرامش گوارشبعد از غذا۳۱شویدگرمضد نفخ نوزادان (با احتیاط)با تجویز۳۲شیرینبیانمعتدلتسکین گلو و سرفههمراه عسل۳۳زوفاگرمکمک به دستگاه تنفسیسرماخوردگی۳۴بارهنگسردتسکیندهنده گلوهمراه عسل۳۵گاوزبانگرمآرامبخش، ضد افسردگی خفیفعصرها۳۶اسفرزهسردکمک به دستگاه گوارشصبح ناشتا۳۷تمرهندیسردخنککننده و ملین طبیعیتابستان۳۸زرشکسردآنتیاکسیدان طبیعیروزانه۳۹آلوچهسردکمک به اشتهاهمراه غذا۴۰بهلیمومعتدلآرامبخش، خوشعطرعصرها۴۱لیمو عمانیسردکمک به هضم چربیبعد از غذا۴۲سنبلالطیبگرمآرامبخش قوی اعصابقبل خواب۴۳کندرگرمتقویت حافظه (سنتی)صبحها۴۴مرزنجوشگرمکمک به هضم و آرامشبعد از غذا۴۵جعفریسردمدر طبیعیروزانه۴۶کنگرسردکمک به سلامت کبدصبح ناشتا۴۷خارمریمسردمحافظتکننده کبد (سنتی)روزانه۴۸پرسیاوشانمعتدلتسکین سرفههمراه عسل۴۹بابونهمعتدلآرامبخش، ضد نفخقبل خواب۵۰گل ختمیسردتسکین گلو و سرفههمراه عسل۵۱خارخاسکگرمتقویتکننده عمومی (سنتی)با تجویز۵۲ریحانگرمکمک به هضم و آرامشبعد از غذا۵۳خرفهسردخنککننده بدنتابستان۵۴گلپرگرمکمک به هضمهمراه غذا۵۵زنجبیلگرمتقویت گردش خون، ضد تهوعصبحها۵۶دارچینگرمکمک به تنظیم قند خون (سنتی)صبح یا عصر۵۷زردچوبهگرمضدالتهاب طبیعیروزانه۵۸سناگرمملین طبیعیبا احتیاط۵۹آنغوزهگرمکمک به هضم (سنتی)با تجویز۶۰اسپندگرمخاصیت ضدعفونی سنتیبا احتیاط۶۱برگ زیتونسردآنتیاکسیدان، کمک به فشار خونروزانه۶۲برگ گردومعتدلتقویتکننده پوست (سنتی)روزانه۶۳انارسردآنتیاکسیدان طبیعیروزانه۶۴بهسردتسکین گلو و سرفههمراه عسل۶۵ازگیلسردکمک به هضمبعد از غذا۶۶چای ترش (هیبیسکوس)سردکمک به فشار خون (سنتی)روزانه۶۷پونهسای کوهیگرمخوشعطر، کمک به هضمبعد از غذا۶۸علف هفتبندمعتدلخاصیت سنتی مفصلیبا تجویز۶۹شبدر قرمزمعتدلتعادل هورمونی (سنتی، بانوان)با تجویز۷۰تاجخروسمعتدلتقویتکننده عمومیروزانهاین توضیحات بر پایه تجربیات و منابع طب سنتی ایران گردآوری شده و صرفاً جنبه اطلاعرسانی دارد؛ جایگزین تشخیص، توصیه یا درمان پزشکی نیست. پیش از مصرف، بهویژه در دوران بارداری، شیردهی، بیماریهای خاص یا همزمان با مصرف داروهای شیمیایی، حتماً با پزشک یا متخصص طب سنتی مشورت کنیدنعناعنام علمی: Mentha spicata / Mentha × piperitaطبع (طب سنتی): گرم و خشکخواصکمک به هضم غذاکاهش نفخ و گاز رودهرفع دلپیچه و اسپاسم رودهکاهش تهوعخوشبوکننده دهانکمک به سندرم روده تحریکپذیر (IBS)آنتیاکسیداندارای اثر ضدباکتری و ضدقارچ خفیفکمک به باز شدن مجاری تنفسیترکیبات مؤثرمنتولمنتونفلاونوئیدهااسید رزمارینیکبهترین زمان مصرفبعد از غذامقدار مصرف۳۰ تا ۶۰ میلیلیتر عرق نعناع یا یک فنجان دمکرده.احتیاطرفلاکس معده ممکن است تشدید شود.اسانس نعناع برای نوزادان مناسب نیست.تداخل داروییداروهای ضداسیدسیکلوسپورین (در مقادیر زیاد)عوارض مصرف زیادسوزش معدهرفلاکستهوع۲. بیدمشک 🌼نام علمی: Salix aegyptiacaطبع: سرد و ترخواصآرامبخش اعصابکاهش اضطرابکمک به خوابکاهش تپش قلب ناشی از استرسنشاطآورکاهش گرمی بدن در طب سنتیکمک به کاهش سردردهای عصبیترکیبات مؤثرفلاونوئیدهاترکیبات معطر طبیعیبهترین زمان مصرفشب یا عصرمقدار مصرفیک استکان تا یک لیوان.احتیاطافراد دارای فشار خون پایین با احتیاط مصرف کنند.تداخلبا داروهای خوابآور ممکن است خوابآلودگی را افزایش دهد.عوارض مصرف زیادافت فشار خونخوابآلودگی۳. گل محمدی (گلاب) 🌹نام علمی: Rosa damascenaطبع: معتدل مایل به خنکخواصآرامبخشکاهش استرستقویت خلقوخوکمک به هضمکاهش التهاب گلوآنتیاکسیدانخوشبوکننده دهانکمک به کاهش سردردهای عصبیمناسب برای سلامت پوستترکیبات مؤثرژرانیولسیترونلولفلاونوئیدهابهترین زمان مصرفصبح یا شبمقدار مصرف۳۰ تا ۵۰ میلیلیتر در آب.احتیاطدر افراد حساس ممکن است واکنش آلرژیک ایجاد کند.عوارضمصرف زیاد ممکن است باعث تهوع شود.۴. کاسنی 🍃نام علمی: Cichorium intybusطبع: سردخواصکمک به عملکرد کبدکمک به ترشح صفراخنککننده بدنکمک به کاهش التهابآنتیاکسیدانکمک به سلامت پوستکمک به هضمفیبر اینولین موجود در ریشه به سلامت روده کمک میکند.ترکیبات مؤثراینولینسیکوریک اسیدفلاونوئیدهابهترین زمان مصرفصبح ناشتامقدار مصرفیک استکان تا یک لیوان.احتیاطافراد دارای سنگ صفرا با نظر پزشک مصرف کنند.حساسیت به خانواده کاسنی ممکن است وجود داشته باشد.تداخلممکن است با داروهای دیابت باعث افت قند خون شود.۵. شاتره 🌱نام علمی: Fumaria officinalisطبع: سرد و خشکخواصکمک به سلامت کبدکمک به ترشح صفراکمک به سلامت پوستکمک به کاهش خارشآنتیاکسیدانکمک به هضمکمک به کاهش جوشهای پوستی در طب سنتیترکیبات مؤثرآلکالوئیدهای فومارینفلاونوئیدهابهترین زمان مصرفصبح یا عصرمقدار مصرفحداکثر یک لیوان در روز.احتیاطدر بارداری توصیه نمیشود.مصرف طولانیمدت بدون نظر پزشک مناسب نیست.عوارضافت فشارتهوعاسهال۶. رازیانه 🌾نام علمی: Foeniculum vulgareطبع: گرم و خشکخواصکاهش نفخکمک به هضمکاهش اسپاسم رودهکمک به شیردهی مادراندارای فیتواستروژن طبیعیخوشبوکننده دهانآنتیاکسیدانکمک به کاهش دردهای قاعدگیترکیبات مؤثرآنتولفنچوناستراگولبهترین زمان مصرفبعد از غذااحتیاطدر سرطانهای وابسته به هورمون فقط با نظر پزشک مصرف شود.در بارداری از مصرف زیاد خودداری شود.تداخلممکن است با داروهای هورمونی تداخل داشته باشد.۷. خارشتر 🌵نام علمی: Alhagi maurorumطبع: سردخواصمدر طبیعیکمک به دفع شن و سنگهای کوچک کلیهکمک به سلامت کلیهکاهش احتباس مایعاتکمک به دفع سمومکمک به عملکرد دستگاه ادراریبهترین زمان مصرفصبح ناشتااحتیاطدر کمآبی بدن یا بیماری شدید کلیوی با احتیاط مصرف شود.عوارضافزایش ادرارکاهش آب بدن۸. اسطوخودوس 💜نام علمی: Lavandula angustifoliaطبع: گرم و خشکخواصکاهش اضطراببهبود کیفیت خوابکاهش استرسکاهش سردردهای عصبیکمک به تمرکزآرامبخش عضلاتآنتیاکسیدانضدباکتری خفیفترکیبات مؤثرلینالوللینالیل استاتبهترین زمان مصرفشباحتیاطهمزمان با داروهای آرامبخش با احتیاط مصرف شود.ممکن است باعث خوابآلودگی شود.۹. آویشن 🌿نام علمی: Thymus vulgarisطبع: گرمخواصضدعفونیکننده مجاری تنفسیکمک به درمان سرفهکمک به گلودردضدباکتریضدقارچکمک به هضمکاهش نفختقویت سیستم ایمنیترکیبات مؤثرتیمولکارواکرولبهترین زمان مصرفهمراه عسل یا بعد از غذااحتیاطدر بارداری مصرف زیاد توصیه نمیشود.افراد حساس به خانواده نعناعیان با احتیاط مصرف کنند.۱۰. شنبلیله 🌿نام علمی: Trigonella foenum-graecumطبع: گرمخواصکمک به کنترل قند خونکاهش کلسترولافزایش شیر مادرتقویت اشتهاکمک به هضمآنتیاکسیدانضدالتهابکمک به سلامت قلبترکیبات مؤثرساپونینهادیوسژنینفیبر محلولبهترین زمان مصرفصبح ناشتا یا قبل از غذااحتیاطممکن است قند خون را کاهش دهد.در بارداری مصرف زیاد توصیه نمیشود.تداخل داروییداروهای دیابتوارفارین و سایر داروهای رقیقکننده خون. پونهنام علمی احتمالی: Mentha pulegium یا گونههای دیگر نعناعطبع سنتی: گرم و خشکخواص و کاربردهاکمک سنتی به کاهش نفخ و احساس سنگینی معدهکمک به هضم غذااثر ضداسپاسم گوارشی خفیفاستفاده سنتی برای سرماخوردگی و گرفتگی گلوخوشبوکننده دهانروش مصرف معمولیک فنجان دمکرده رقیق پس از غذا، برای مدت کوتاه. درباره مصرف روزانه عرق غلیظ پونه داده مطمئن کافی وجود ندارد.احتیاط بسیار مهمنام «پونه» برای چند گیاه مختلف استفاده میشود. اگر محصول از نوع پونه اروپایی یا Pennyroyal باشد، اسانس آن بهدلیل ترکیب «پولگون» میتواند برای کبد بسیار سمی باشد. اسانس پونه نباید خورده شود.منع مصرفبارداری و شیردهیکودکانبیماری کبدی یا کلیویسابقه تشنجمصرف همزمان داروهایی که به کبد فشار وارد میکنندعوارض مصرف زیادتهوع، دلدرد، سرگیجه و آسیب کبدی. بنابراین پونه از آن گیاهانی نیست که «هرچه بیشتر، بهتر» باشد؛ بدن با این منطق رسماً مخالف است 😅۱۱. پونهنام علمی احتمالی: Mentha pulegium یا گونههای دیگر نعناعطبع سنتی: گرم و خشکخواص و کاربردهاکمک سنتی به کاهش نفخ و احساس سنگینی معدهکمک به هضم غذااثر ضداسپاسم گوارشی خفیفاستفاده سنتی برای سرماخوردگی و گرفتگی گلوخوشبوکننده دهانروش مصرف معمولیک فنجان دمکرده رقیق پس از غذا، برای مدت کوتاه. درباره مصرف روزانه عرق غلیظ پونه داده مطمئن کافی وجود ندارد.احتیاط بسیار مهمنام «پونه» برای چند گیاه مختلف استفاده میشود. اگر محصول از نوع پونه اروپایی یا Pennyroyal باشد، اسانس آن بهدلیل ترکیب «پولگون» میتواند برای کبد بسیار سمی باشد. اسانس پونه نباید خورده شود.منع مصرفبارداری و شیردهیکودکانبیماری کبدی یا کلیویسابقه تشنجمصرف همزمان داروهایی که به کبد فشار وارد میکنندعوارض مصرف زیادتهوع، دلدرد، سرگیجه و آسیب کبدی. بنابراین پونه از آن گیاهانی نیست که «هرچه بیشتر، بهتر» باشد؛ بدن با این منطق رسماً مخالف است 😅۱۲. بادرنجبویهنام علمی: Melissa officinalisطبع سنتی: گرم و خشک یا معتدل مایل به گرمخواص و کاربردهاآرامبخش ملایمکمک احتمالی به کاهش تنش و بیقراریکمک به خواب بهترکمک به کاهش نفخ و اسپاسم خفیف معدهممکن است به تمرکز در شرایط استرس کمک کندترکیبات مهماسید رزمارینیک، سیترال، سیترونلال و فلاونوئیدها.روش مصرف معمولیک فنجان دمکرده در عصر یا شب. برای عرق بادرنجبویه بهتر است مقدار درجشده روی محصول رعایت شود.احتیاطممکن است موجب خوابآلودگی شود.همراه داروهای خوابآور، آرامبخش یا آنتیهیستامینهای خوابآور با احتیاط مصرف شود.در بیماریهای تیروئیدی یا مصرف لووتیروکسین، مصرف منظم درمانی باید با پزشک هماهنگ شود.ایمنی مصرف غلیظ در بارداری و شیردهی بهخوبی مشخص نیست.عوارض احتمالیخوابآلودگی، سردرد، تهوع یا ناراحتی خفیف معده.۱۳. کرفسنام علمی: Apium graveolensطبع سنتی: گرم و خشک در بسیاری از منابع؛ در فهرست اولیه «معتدل» ذکر شده بود.خواص و کاربردهادارای ترکیبات آنتیاکسیدانیاثر ادرارآور خفیفاستفاده سنتی برای نفخ و سوءهاضمهممکن است به دریافت پتاسیم و آب کمک کند؛ البته این مزیت بیشتر مربوط به خود سبزی کرفس است، نه الزاماً عرق آنادعای درمان قطعی درد مفاصل یا «پاککردن کلیه» شواهد کافی نداردروش مصرفمصرف کرفس بهشکل غذایی از عرق غلیظ آن مطمئنتر است. برای عرق کرفس، مقدار روی برچسب رعایت شود و مصرف طولانیمدت خودسرانه انجام نشود.احتیاطحساسیت به کرفس میتواند جدی باشد.افراد دارای بیماری کلیوی یا محدودیت مصرف پتاسیم باید احتیاط کنند.همراه داروهای ادرارآور یا فشارخون ممکن است موجب افت فشار یا تغییر تعادل آب و املاح شود.در بارداری از مصرف دوزهای غلیظ دانه یا عصاره کرفس پرهیز شود.ممکن است حساسیت پوست به نور خورشید را افزایش دهد.عوارض احتمالیافزایش ادرار، افت فشار، حساسیت پوستی یا واکنش آلرژیک.۱۴. زیره سبزنام علمی: Cuminum cyminumطبع سنتی: گرم و خشکخواص و کاربردهاکمک به کاهش نفخکمک به هضم غذاتحریک ملایم ترشحات گوارشیدارای ترکیبات آنتیاکسیدانیاحتمال اثر خفیف بر کاهش قند خون، ولی جایگزین داروی دیابت نیستادعای افزایش قطعی شیر مادر شواهد کافی و یکدست نداردترکیبات مهمکومینآلدهید، ترپنها و فلاونوئیدها.روش مصرفمقدار غذایی یا یک فنجان دمکرده رقیق بعد از غذا. مصرف عرق غلیظ و طولانیمدت بهتر است محدود باشد.احتیاطهمراه داروهای دیابت، قند خون پایش شود.پیش از جراحی مصرف مکمل یا عصاره غلیظ آن با پزشک مطرح شود.در بارداری، مصرف غذایی معمول اشکالی ندارد؛ دوز درمانی و غلیظ توصیه نمیشود.ممکن است در افراد حساس موجب سوزش معده شود.عوارض احتمالیافت قند، رفلاکس، تهوع یا حساسیت.۱۵. چای کوهینام علمی متغیر: در ایران ممکن است به گونههایی از Stachys یا گاهی Hypericum گفته شود.طبع سنتی: گرم و خشکخواص و کاربردهای سنتیکمک به آرامشکمک به هضم و کاهش نفخاستفاده سنتی برای علائم خفیف سرماخوردگیدارای ترکیبات آنتیاکسیدانی در برخی گونههانکته شناسایی بسیار مهم«چای کوهی» یک نام دقیق گیاهشناسی نیست. اگر محصول در واقع از گونههای علف چای یا گل راعی (Hypericum perforatum) باشد، میتواند با تعداد زیادی از داروها تداخل جدی داشته باشد. بنابراین نام علمی روی بستهبندی باید بررسی شود.احتیاطاگر محصول حاوی گل راعی باشد، ممکن است با موارد زیر تداخل داشته باشد:قرصهای جلوگیری از بارداریداروهای ضدافسردگیداروهای پیوند و سرکوب ایمنیبرخی داروهای قلبی، ضدتشنج و ضدانعقادبرخی درمانهای سرطانگل راعی میتواند تجزیه بعضی داروها را افزایش داده و اثرشان را کم کند.عوارض احتمالیناراحتی معده، سردرد، سرگیجه و در برخی گونهها حساسیت بیشتر به نور خورشید.۱۶. موردنام علمی: Myrtus communisطبع سنتی: سرد و خشکخواص و کاربردهادارای ترکیبات آنتیاکسیدانی و قابضاستفاده سنتی برای شستوشوی پوست و کاهش چربی پوستاستفاده سنتی برای دهان و لثهاحتمال اثر ضدباکتری و ضدقارچ در مطالعات آزمایشگاهیشواهد انسانی کافی برای مصرف خوراکی درمانی آن محدود استروش مصرفاستفاده خوراکی منظم عرق یا عصاره غلیظ مورد توصیه عمومی ندارد. فرآوردههای موضعی استاندارد باید طبق دستور محصول مصرف شوند.احتیاطاسانس مورد نباید خودسرانه خورده شود.برای نوزادان و کودکان مناسب نیست.در بارداری و شیردهی از مصرف درمانی خوراکی پرهیز شود.افراد مبتلا به آسم یا حساسیت تنفسی در استفاده از اسانس احتیاط کنند.فرآورده موضعی ابتدا روی قسمت کوچکی از پوست آزمایش شود.عوارض احتمالیتحریک معده، سوزش پوست، حساسیت یا تحریک تنفسی.۱۷. کاکوتینام علمی رایج: Ziziphora clinopodioides یا گونههای نزدیکطبع سنتی: گرم و خشکخواص و کاربردهای سنتیکمک به هضمکاهش نفخ و دلپیچه خفیفخوشبوکننده دهاناستفاده سنتی همراه چای یا ماستاحتمال اثر ضدمیکروبی و آنتیاکسیدانی، عمدتاً بر اساس مطالعات آزمایشگاهیروش مصرفمقدار کم بهصورت ادویه یا یک فنجان دمکرده رقیق بعد از غذا. اطلاعات کافی برای تعیین دوز درمانی استاندارد عرق کاکوتی وجود ندارد.احتیاطدر بارداری و شیردهی، مصرف غلیظ و درمانی توصیه نمیشود.همراه داروهای فشارخون یا دیابت با احتیاط مصرف شود.در بیماری کبدی یا کلیوی، مصرف طولانیمدت مناسب نیست.اسانس آن بسیار غلیظتر از دمکرده است و نباید خوراکی مصرف شود مگر به تجویز متخصص.عوارض احتمالیسوزش معده، تهوع، افت فشار یا واکنش حساسیتی.۱۸. برنجاسفنام علمی احتمالی: اغلب به گونههایی از Artemisia، مانند Artemisia vulgaris، گفته میشود.طبع سنتی: گرم و خشککاربردهای سنتیاستفاده سنتی برای مشکلات گوارشیخاصیت ضدانگل در طب سنتیاستفاده سنتی برای تنظیم قاعدگیدارای ترکیبات تلخ و روغنهای فرارواقعیت علمیشواهد انسانی کافی برای درمان انگل با برنجاسف وجود ندارد. عفونت انگلی باید با آزمایش و داروی مشخص درمان شود؛ مصرف گیاه ممکن است تشخیص یا درمان اصلی را عقب بیندازد.احتیاط بسیار مهمدر بارداری کاملاً پرهیز شود؛ برخی گونههای Artemisia ممکن است انقباضات رحمی ایجاد کنند.در شیردهی، کودکان و افراد دارای صرع مصرف نشود.ممکن است در افراد حساس به خانواده کاسنی و گلستارهای واکنش آلرژیک ایجاد کند.برخی گونهها حاوی «توجون» هستند و دوز زیاد آنها میتواند سمی باشد.در زخم معده و اختلالات گوارشی مصرف برخی گونههای آرتمیزیا مناسب نیست. عوارض مصرف زیادتهوع، استفراغ، سرگیجه، بیقراری عصبی، آسیب کبدی یا تشنج.۱۹. چهلگیاهنام علمی: ندارد؛ یک ترکیب چندگیاهی است.طبع: ثابت نیست و به ترکیبات آن بستگی دارد.کاربردهای رایجکمک سنتی به هضمکاهش نفخ و دلپیچهاستفاده بهعنوان ترکیب تقویتی یا گرمکنندهگاهی برای علائم سرماخوردگی عرضه میشودنکته کلیدی«چهلگیاه» فرمول استاندارد و ثابتی ندارد؛ ممکن است محصولی ۵ گیاه و محصول دیگری بیش از ۲۰ گیاه داشته باشد. بنابراین نمیتوان برای همه آنها یک خاصیت، دوز یا هشدار واحد نوشت.هنگام خرید باید بررسی شودفهرست کامل گیاهاننام علمی مواد تشکیلدهندهمقدار یا درصد هر گیاهمجوز تولید و تاریخ انقضاوجود شیرینبیان، سنا، رازیانه، گل راعی، آویشن یا گیاهان ناشناختهاحتیاطدر بارداری، شیردهی و کودکان بدون بررسی ترکیبات مصرف نشود.برای افراد دارای فشارخون، دیابت، بیماری قلبی، کبدی یا کلیوی مناسب نیست مگر ترکیبات آن مشخص باشد.احتمال تداخل بیشتر است، چون چند گیاه همزمان مصرف میشوند.محصول فاقد برچسب دقیق، عملاً یک «مهمانی ناشناس گیاهی» است و بهتر است دعوتش را رد کنیم 😄۲۰. هلنام علمی: Elettaria cardamomumطبع سنتی: گرم و خشکخواص و کاربردهاکمک به هضم غذاکاهش بوی بد دهانکاهش نفخ و احساس سنگینیدارای ترکیبات معطر و آنتیاکسیدانیممکن است به کاهش خفیف تهوع کمک کندشواهد اولیهای درباره کمک به فشارخون وجود دارد، اما برای درمان کافی نیستترکیبات مهم۱٬۸-سینئول، آلفاترپینیل استات، لیمونن و سایر روغنهای فرار.روش مصرفیک تا دو دانه هل در چای یا غذا، یا مقدار کم پودر آن. مصرف غذایی معمول عموماً ایمنتر از عصاره و اسانس غلیظ است.احتیاطدر سنگ صفرا یا انسداد مجاری صفراوی، مصرف درمانی غلیظ با پزشک هماهنگ شود.همراه داروهای فشارخون یا دیابت، مصرف مکمل غلیظ ممکن است اثر دارو را افزایش دهد.اسانس خوراکی هل بدون تجویز مصرف نشود.مصرف زیاد ممکن است رفلاکس یا ناراحتی معده ایجاد کند.عوارض احتمالیسوزش معده، تهوع، واکنش حساسیتی یا ناراحتی صفراوی در افراد مستعد.بخش بعدی: شماره ۲۱ تا ۳۰ — زنیان، مرزه، بومادران، گزنه، خاکشیر، عناب، بهارنارنج، ترخون، مریمگلی و گشنیز.۲۱. زنیاننام علمی: Trachyspermum ammiطبع: گرم و خشکخواصضد نفخ قویکمک به هضم غذاکاهش دلپیچه و اسپاسم رودهدارای اثر ضدمیکروبی و ضدقارچی در مطالعات آزمایشگاهیکمک به کاهش سوءهاضمهکمک به دفع گاز معدهاستفاده سنتی برای سرفه و سرماخوردگیترکیبات مؤثرتیمول (Thymol)کارواکرولفلاونوئیدهابهترین زمان مصرفبعد از غذامقدار مصرفیک فنجان دمکرده یا مقدار توصیهشده روی فرآورده.احتیاطدر زخم معده با احتیاط مصرف شود.در بارداری از مصرف درمانی و زیاد پرهیز شود.ممکن است با داروهای ضدانعقاد تداخل داشته باشد.عوارضسوزش معدهتهوعرفلاکس۲۱. زنیاننام علمی: Trachyspermum ammiطبع: گرم و خشکخواصضد نفخ قویکمک به هضم غذاکاهش دلپیچه و اسپاسم رودهدارای اثر ضدمیکروبی و ضدقارچی در مطالعات آزمایشگاهیکمک به کاهش سوءهاضمهکمک به دفع گاز معدهاستفاده سنتی برای سرفه و سرماخوردگیترکیبات مؤثرتیمول (Thymol)کارواکرولفلاونوئیدهابهترین زمان مصرفبعد از غذامقدار مصرفیک فنجان دمکرده یا مقدار توصیهشده روی فرآورده.احتیاطدر زخم معده با احتیاط مصرف شود.در بارداری از مصرف درمانی و زیاد پرهیز شود.ممکن است با داروهای ضدانعقاد تداخل داشته باشد.عوارضسوزش معدهتهوعرفلاکس۲۲. مرزهنام علمی: Satureja hortensisطبع: گرم و خشکخواصکمک به هضمضد نفخضدباکتری طبیعیضدقارچکمک به کاهش اسهال خفیفکاهش اسپاسم رودهکمک به اشتهاترکیبات مؤثرکارواکرولتیمولبهترین زمان مصرفبعد از غذااحتیاطاسانس آن خوراکی مصرف نشود.در بارداری مصرف زیاد توصیه نمیشود.عوارضتحریک معدهحساسیت۲۳. بومادراننام علمی: Achillea millefoliumطبع: گرم و خشکخواصضدالتهابکمک به هضمکاهش اسپاسم دستگاه گوارشکمک به تنظیم قاعدگی در طب سنتیکمک به ترمیم زخمهای سطحی (مصرف موضعی)آنتیاکسیدانترکیبات مؤثرآزولنفلاونوئیدهالاکتونهای سزکوئیترپنبهترین زمان مصرفبعد از غذااحتیاطدر بارداری مصرف نشود.افراد حساس به خانواده بابونه و گلستارهای ممکن است حساسیت داشته باشند.تداخلداروهای ضدانعقادداروهای آرامبخشعوارضحساسیت پوستیخوابآلودگی خفیف۲۴. گزنهنام علمی: Urtica dioicaطبع: گرم و خشکخواصسرشار از مواد معدنیدارای آهن، منیزیم و پتاسیمکمک به سلامت پوست و موکمک به کاهش التهاباثر ادرارآور ملایمکمک به علائم بزرگی خوشخیم پروستات (ریشه)آنتیاکسیدانترکیبات مؤثرکلروفیلفلاونوئیدهالیگنانهابهترین زمان مصرفصبح یا بعد از غذااحتیاطمصرف همزمان با داروهای فشار خون یا دیابت با احتیاط.در بیماری کلیوی بدون نظر پزشک مصرف نشود.عوارضافزایش ادرارافت فشارافت قند خون۲۵. خاکشیرنام علمی: Descurainia sophiaطبع: سرد و ترخواصکمک به رفع یبوست خفیفکمک به سلامت رودهخنککننده بدنکمک به کاهش عطشدارای موسیلاژ مفید برای دستگاه گوارشکمک به هضمبهترین زمان مصرفصبح ناشتا یا در هوای گرممقدار مصرف۱ تا ۲ قاشق غذاخوری در یک لیوان آب.احتیاطقبل از مصرف خوب شسته شود.همراه آن آب کافی مصرف شود.در انسداد روده مصرف نشود.عوارضاسهال در مصرف زیاد۲۶. عنابنام علمی: Ziziphus jujubaطبع: معتدلخواصتسکین سرفهنرمکننده گلوآرامبخش ملایمدارای ویتامین Cتقویت سیستم ایمنیآنتیاکسیدانکمک به خوابترکیبات مؤثرساپونینهاپلیساکاریدهافلاونوئیدهابهترین زمان مصرفشباحتیاطبیماران دیابتی مقدار مصرف را کنترل کنند.در مصرف زیاد ممکن است قند خون کاهش یابد.عوارضنفخخوابآلودگی۲۷. بهارنارنجنام علمی: Citrus aurantiumطبع: معتدل مایل به سردخواصآرامبخش اعصابکاهش اضطرابکمک به خوابکاهش تپش قلب عصبیخوشبوکننده طبیعیکمک به هضمترکیبات مؤثرلینالوللیموننبهترین زمان مصرفعصر یا قبل از خواباحتیاطهمراه داروهای آرامبخش با احتیاط.برخی فرآوردههای نارنج تلخ ممکن است بر فشار خون یا ضربان قلب اثر بگذارند؛ نوع محصول اهمیت دارد.عوارضخوابآلودگیافت فشار در برخی افراد۲۸. ترخوننام علمی: Artemisia dracunculusطبع: گرم و خشکخواصکمک به هضمافزایش اشتهاضد نفخدارای آنتیاکسیدانکمک به کاهش اسپاسم گوارشیاستفاده سنتی برای درد دندان (موضعی)ترکیبات مؤثراستراگولاوژنولفلاونوئیدهابهترین زمان مصرفهمراه غذااحتیاطاسانس آن خوراکی مصرف نشود.در بارداری مصرف زیاد توصیه نمیشود.عوارضحساسیتتحریک معده۲۹. مریمگلینام علمی: Salvia officinalisطبع: گرم و خشکخواصکمک به گلودردضدباکتریآنتیاکسیدانکمک به هضمکاهش تعریق بیش از حدکمک به حافظه (برخی مطالعات اولیه)کمک به علائم یائسگی مانند گرگرفتگیترکیبات مؤثرسینئولکامفوراسید رزمارینیکبهترین زمان مصرفصبح یا عصراحتیاطاسانس آن به دلیل وجود «توجون» نباید خوراکی مصرف شود.در صرع، بارداری و شیردهی از مصرف درمانی پرهیز شود.عوارضتهوعسرگیجهدر دوزهای بسیار بالا، خطر تشنج۳۰. گشنیزنام علمی: Coriandrum sativumطبع: سرد و ترخواصکمک به هضمکاهش نفخآرامبخش ملایمدارای آنتیاکسیدانکمک به کنترل قند خون در برخی مطالعات اولیهکمک به کاهش کلسترول در برخی مطالعات حیوانیمنبع ویتامین K و ویتامین C (در گیاه تازه)ترکیبات مؤثرلینالولفلاونوئیدهاکومارینهابهترین زمان مصرفبعد از غذااحتیاطافراد دارای فشار خون پایین با احتیاط مصرف کنند.همراه داروهای دیابت یا فشار خون ممکن است نیاز به پایش بیشتری باشد.عوارضافت فشارافت قند خونحساسیت در افراد مستعد۳۱. شویدنام علمی: Anethum graveolensطبع: گرم و خشکخواصکمک به هضم غذاکاهش نفخ و دلپیچهکاهش اسپاسم رودهدارای آنتیاکسیداناثر ضدمیکروبی خفیفکمک به کاهش کلسترول و قند خون در برخی مطالعات اولیهاستفاده سنتی برای افزایش شیر مادر (شواهد علمی محدود)ترکیبات مؤثرکارون (Carvone)لیموننفلاونوئیدهابهترین زمان مصرفبعد از غذامقدار مصرفیک فنجان دمکرده یا ۳۰ تا ۶۰ میلیلیتر عرق.احتیاطافراد مبتلا به فشار خون پایین یا دیابت با احتیاط مصرف کنند.در بارداری از مصرف درمانی زیاد خودداری شود.تداخل داروییداروهای دیابتداروهای کاهنده فشار خونعوارض مصرف زیادافت فشار خونافت قند خونحساسیت پوستی۳۲. شیرینبیاننام علمی: Glycyrrhiza glabraطبع: معتدل مایل به گرمخواصتسکین سرفه و گلودردکمک به زخم معدهضدالتهابکمک به رفلاکس خفیف (در برخی فرآوردههای بدون گلیسیریزین)کمک به سلامت دستگاه تنفسدارای آنتیاکسیدانترکیبات مؤثرگلیسیریزینفلاونوئیدهالیکوئیریتینبهترین زمان مصرفبین وعدههای غذاییاحتیاط بسیار مهممصرف طولانیمدت یا زیاد شیرینبیان معمولی میتواند باعث:افزایش فشار خونکاهش پتاسیم خونورماختلال ضربان قلب شود.منع مصرففشار خون بالانارسایی قلببیماری کلیویبارداریکاهش پتاسیم خونتداخل داروییدیورتیکهادیگوکسینکورتونهاوارفارینداروهای فشار خونعوارضورمسردردضعف عضلاتافزایش فشار خون۳۳. زوفانام علمی: Hyssopus officinalisطبع: گرم و خشکخواصکمک به سرفهخلطآورکمک به برونشیت خفیفضدباکتریضدویروس در مطالعات آزمایشگاهیکمک به هضمترکیبات مؤثرپینوکامفونفلاونوئیدهابهترین زمان مصرفهنگام سرماخوردگیاحتیاطاسانس زوفا خوراکی مصرف نشود.در افراد مبتلا به صرع ممنوع است.در بارداری و شیردهی مصرف درمانی توصیه نمیشود.عوارضتهوعتشنج در دوزهای بالاحساسیت۳۴. بارهنگنام علمی: Plantago majorطبع: سرد و ترخواصنرمکننده گلوکمک به سرفهکاهش التهاب مخاطکمک به یبوست (به دلیل موسیلاژ)کمک به ترمیم زخمها (مصرف موضعی)آنتیاکسیدانترکیبات مؤثرموسیلاژاوکوبینفلاونوئیدهابهترین زمان مصرفهمراه آب فراواناحتیاطهنگام مصرف آب کافی بنوشید.در انسداد روده مصرف نشود.تداخل داروییممکن است جذب برخی داروهای خوراکی را کاهش دهد؛ بهتر است با فاصله حداقل ۲ ساعت از داروها مصرف شود.عوارضنفخاحساس پری معده۳۵. گاوزباننام علمی: Echium amoenum (گونه ایرانی)طبع: گرم و ترخواصآرامبخشکمک به کاهش اضطرابکمک به خوابآنتیاکسیدانکمک به کاهش استرسترکیبات مؤثرآنتوسیانینهافلاونوئیدهابهترین زمان مصرفعصر یا شباحتیاط بسیار مهمبرخی فرآوردههای گاوزبان ممکن است حاوی آلکالوئیدهای پیرولیزیدینی باشند که در مصرف طولانیمدت میتوانند به کبد آسیب برسانند.منع مصرفبیماری کبدیبارداریشیردهیتداخلداروهای آرامبخشعوارضخوابآلودگیآسیب کبدی در مصرف طولانی یا فرآوردههای غیراستاندارد۳۶. اسفرزهنام علمی: Plantago ovataطبع: سرد و ترخواصدرمان یبوستکمک به کاهش کلسترولکمک به کنترل قند خونکمک به سلامت رودهایجاد احساس سیریکمک به سندرم روده تحریکپذیرترکیبات مؤثرفیبر محلولموسیلاژبهترین زمان مصرفصبح یا شب، همراه آب فراواناحتیاطبدون آب کافی مصرف نشود.در انسداد روده ممنوع است.تداخل داروییجذب بسیاری از داروها را کاهش میدهد؛ حداقل ۲ ساعت فاصله رعایت شود.عوارضنفخاحساس پریخفگی در صورت مصرف بدون آب کافی۳۷. تمرهندینام علمی: Tamarindus indicaطبع: سرد و ترخواصملین طبیعیکمک به یبوستخنککنندهدارای آنتیاکسیدانمنبع پتاسیم و منیزیمکمک به هضمترکیبات مؤثراسید تارتاریکپلیفنولهابهترین زمان مصرفتابستان یا هنگام یبوست خفیفاحتیاطافراد دیابتی به دلیل قند طبیعی موجود در آن، در مصرف زیادهروی نکنند.ممکن است اثر آسپرین را افزایش دهد.عوارضاسهالدلپیچه۳۸. زرشکنام علمی: Berberis vulgarisطبع: سرد و خشکخواصآنتیاکسیدان قویکمک به کنترل قند خونکمک به کاهش چربی خونکمک به سلامت کبددارای اثر ضدمیکروبیکمک به هضمترکیبات مؤثربربرین (Berberine)بهترین زمان مصرفبعد از غذااحتیاطدر بارداری مصرف درمانی ممنوع است.نوزادان نباید فرآوردههای بربرین دریافت کنند.تداخل داروییداروهای دیابتداروهای فشار خونسیکلوسپورینبرخی آنتیبیوتیکهاعوارضافت قندتهوعیبوست۳۹. آلوچهنام علمی: Prunus cerasiferaطبع: سرد و ترخواصکمک به هضمافزایش اشتهاملین طبیعیمنبع ویتامین Cدارای آنتیاکسیدانکمک به عملکرد رودهبهترین زمان مصرفهمراه غذا یا میانوعدهاحتیاطافراد مبتلا به رفلاکس یا زخم معده در مصرف زیاد احتیاط کنند.نوع شور آن برای افراد دارای فشار خون بالا مناسب نیست.عوارضاسهالدلپیچهسوزش معده۴۰. بهلیمونام علمی: Aloysia citrodoraطبع: معتدلخواصآرامبخش ملایمکمک به خوابکاهش اضطرابکمک به هضمکاهش نفخدارای آنتیاکسیدانکمک به کاهش التهابترکیبات مؤثرسیترالورباسکوزیدفلاونوئیدهابهترین زمان مصرفعصر یا قبل از خواباحتیاطدر بارداری و شیردهی اطلاعات کافی وجود ندارد؛ بهتر است از مصرف درمانی پرهیز شود.افراد مبتلا به بیماری شدید کلیوی با احتیاط مصرف کنند.تداخل داروییداروهای آرامبخشداروهای خوابآورعوارضخوابآلودگیناراحتی خفیف معدهحساسیت در افراد مستعد۴۱. لیمو عمانینام علمی: Citrus aurantiifolia (خشکشده)طبع: سرد و خشکخواصکمک به هضم غذاکاهش نفخاشتهاآورمنبع آنتیاکسیدانکمک به کاهش تهوعدارای ویتامین C (در میوه تازه بیشتر از نوع خشک)کمک به سلامت قلب به دلیل پلیفنولهاترکیبات مؤثرلیمونناسید سیتریکفلاونوئیدهابهترین زمان مصرفبعد از غذا یا در غذااحتیاطافراد مبتلا به زخم معده یا رفلاکس در مصرف زیاد احتیاط کنند.اسیدی بودن آن ممکن است به مینای دندان آسیب بزند.تداخل داروییتداخل مهمی شناخته نشده است.عوارضسوزش معدهرفلاکسحساسیت نادر۴۲. سنبلالطیبنام علمی: Valeriana officinalisطبع: گرم و خشکخواصآرامبخش قویکمک به درمان بیخوابیکاهش اضطرابکاهش تنش عصبیکمک به آرامش عضلاتکمک به سردردهای عصبیترکیبات مؤثروالرنیک اسیدوالپوتریاتهابهترین زمان مصرف۳۰ تا ۶۰ دقیقه قبل از خواباحتیاطهمراه الکل مصرف نشود.هنگام رانندگی یا کار با ماشینآلات احتیاط شود.قطع مصرف پس از استفاده طولانی بهتر است تدریجی باشد.منع مصرفبارداریشیردهیکودکان مگر با نظر پزشکتداخل داروییداروهای خوابآورداروهای ضداضطرابالکلبرخی داروهای ضدتشنجعوارضخوابآلودگیسرگیجهسردردخشکی دهان۴۳. کندرنام علمی: Boswellia serrataطبع: گرم و خشکخواصضدالتهاب طبیعیکمک به درد مفاصلکمک به آرتروزدارای آنتیاکسیداندر طب سنتی برای تقویت حافظه استفاده میشود (شواهد علمی محدود)کمک به بیماریهای التهابی روده در برخی مطالعاتترکیبات مؤثراسیدهای بوسولیکبهترین زمان مصرفصبح یا بعد از غذااحتیاطافراد مصرفکننده داروهای ضدانعقاد احتیاط کنند.در بارداری بدون تجویز پزشک مصرف نشود.تداخلوارفارینآسپرینداروهای ضدالتهابعوارضتهوعرفلاکساسهال خفیف۴۴. مرزنجوشنام علمی: Origanum majoranaطبع: گرم و خشکخواصکمک به هضمضد نفخآرامبخش خفیفکاهش اسپاسم عضلاتآنتیاکسیدانضدباکتریکمک به سرماخوردگیترکیبات مؤثرکارواکرولتیمولبهترین زمان مصرفبعد از غذا یا عصراحتیاطبارداریفشار خون پایینمصرف همزمان با داروهای آرامبخشعوارضخوابآلودگیافت فشارحساسیت۴۵. جعفرینام علمی: Petroselinum crispumطبع: گرم و خشکخواصادرارآور طبیعیمنبع ویتامین Kسرشار از ویتامین Cآنتیاکسیدانکمک به هضمکمک به سلامت کلیه (در افراد سالم)خوشبوکننده دهانترکیبات مؤثرآپیولمیریستیسینفلاونوئیدهابهترین زمان مصرفهمراه غذااحتیاطدر بارداری از مصرف مقادیر درمانی یا اسانس خودداری شود.افراد دارای سنگ کلیه اگزالاتی در مصرف زیاد احتیاط کنند.مصرف زیاد ممکن است حساسیت به نور خورشید را افزایش دهد.تداخلوارفارین (به دلیل ویتامین K)داروهای ادرارآورعوارضافزایش ادرارحساسیت۴۶. کنگرنام علمی: Cynara cardunculus یا گونههای نزدیکطبع: سرد و خشکخواصکمک به عملکرد کبدافزایش ترشح صفراکمک به هضم چربیآنتیاکسیدانکمک به کاهش چربی خونکمک به سلامت دستگاه گوارشترکیبات مؤثرسینارینلوتئولینبهترین زمان مصرفقبل یا همراه غذااحتیاطافراد دارای انسداد مجاری صفراوی یا سنگ صفرا با پزشک مشورت کنند.حساسیت به خانواده کاسنی ممکن است رخ دهد.عوارضنفخاسهالحساسیت۴۷. خارمریمنام علمی: Silybum marianumطبع: سرد و خشکخواصمحافظت از سلولهای کبدآنتیاکسیدان قویکمک به کبد چرب (شواهد در برخی مطالعات)کمک به کاهش التهاب کبدکمک به ترمیم سلولهای کبدیحمایت از عملکرد کبد در برخی بیماریهاترکیبات مؤثرسیلیمارینسیلیبینبهترین زمان مصرفبعد از غذااحتیاطافراد حساس به خانواده گلستارهای احتیاط کنند.در بارداری و شیردهی اطلاعات کافی وجود ندارد.تداخلوارفارینداروهای دیابتبرخی داروهایی که در کبد متابولیزه میشوندعوارضاسهالتهوعنفخ۴۸. پرسیاوشاننام علمی: Adiantum capillus-venerisطبع: معتدلخواصنرمکننده گلوکمک به سرفهخلطآورکمک به برونشیت خفیفکمک به التهاب گلواستفاده سنتی برای سلامت موترکیبات مؤثرفلاونوئیدهاموسیلاژبهترین زمان مصرفهمراه عسل یا به صورت دمکردهاحتیاطدر بارداری مصرف درمانی توصیه نمیشود.اطلاعات علمی درباره مصرف طولانیمدت محدود است.عوارضتهوعحساسیت۴۹. بابونهنام علمی: Matricaria chamomillaطبع: معتدل مایل به گرمخواصآرامبخشکمک به خوابکاهش نفخضدالتهابکاهش اسپاسم رودهکمک به سوءهاضمهکمک به دردهای قاعدگیضدباکتری و آنتیاکسیدانترکیبات مؤثرآپیژنینبیزابولولکامازولنبهترین زمان مصرفشب قبل از خواباحتیاطافراد حساس به خانواده گلستارهای (مانند بابونه، گل داوودی و ابروسیا) ممکن است دچار آلرژی شوند.همراه داروهای آرامبخش یا ضدانعقاد با احتیاط مصرف شود.تداخلوارفارینداروهای خوابآورعوارضخوابآلودگیحساسیت۵۰. گل ختمینام علمی: Althaea officinalisطبع: سرد و ترخواصنرمکننده گلوکمک به سرفه خشککاهش التهاب گلوکمک به التهاب معدهکمک به رفلاکس خفیفکمک به یبوست به دلیل موسیلاژتسکین التهاب مخاط دهانترکیبات مؤثرموسیلاژپلیساکاریدهافلاونوئیدهابهترین زمان مصرفبین وعدههای غذایی یا هنگام گلودرداحتیاطهمراه آب کافی مصرف شود.به دلیل وجود موسیلاژ، ممکن است جذب برخی داروهای خوراکی را کاهش دهد؛ بهتر است با فاصله حداقل ۲ ساعت از داروها مصرف شود.منع مصرفمنع مصرف قطعی شناختهشدهای ندارد، اما در بارداری و شیردهی بهتر است مصرف درمانی با نظر پزشک باشد.عوارضنفخاحساس پری معدهواکنش حساسیتی (نادر)۵۱. خارخاسکنام علمی: Tribulus terrestrisطبع: گرم و خشکخواصاستفاده سنتی برای افزایش قوای جسمیکمک به سلامت دستگاه ادراریادرارآور ملایمآنتیاکسیداندر برخی مطالعات برای بهبود میل جنسی بررسی شده، اما نتایج قطعی نیست.شواهد کافی برای افزایش تستوسترون در افراد سالم وجود ندارد.ترکیبات مؤثرساپونینها (پروتودیوسین)فلاونوئیدهابهترین زمان مصرفبعد از غذااحتیاطبارداری و شیردهیبیماری کلیوی یا کبدیمصرف همزمان با داروهای دیابت یا فشار خونتداخلداروهای دیابتداروهای فشار خوندیورتیکهاعوارضدلدردتهوعافت فشار یا افت قند خون۵۲. ریحاننام علمی: Ocimum basilicumطبع: گرم و خشکخواصکمک به هضمکاهش نفخآرامبخش ملایمآنتیاکسیدانضدباکتری و ضدقارچ در مطالعات آزمایشگاهیمنبع ویتامین K و ویتامین A (در گیاه تازه)کمک به کاهش استرسترکیبات مؤثراوژنوللینالولفلاونوئیدهابهترین زمان مصرفهمراه غذااحتیاطاسانس ریحان خوراکی بدون تجویز مصرف نشود.افراد مصرفکننده وارفارین در مصرف زیاد سبزی ریحان باید ثبات مصرف ویتامین K را حفظ کنند.عوارضحساسیتتحریک معده (در مصرف زیاد)۵۳. خرفهنام علمی: Portulaca oleraceaطبع: سرد و ترخواصمنبع خوب امگا ۳ گیاهی (ALA)آنتیاکسیدانکمک به سلامت قلبخنککننده بدنمنبع ویتامین C و Eکمک به هیدراته ماندن بدنکمک به کاهش التهابترکیبات مؤثرامگا ۳بتالائینفلاونوئیدهابهترین زمان مصرفتابستان یا همراه غذااحتیاطافراد دارای سنگ کلیه اگزالاتی در مصرف زیاد احتیاط کنند.تداخلتداخل مهمی شناخته نشده است.عوارضاسهال در مصرف زیادنفخ۵۴. گلپرنام علمی: Heracleum persicumطبع: گرم و خشکخواصکمک به هضمکاهش نفخضداسپاسمآنتیاکسیدانضدباکتری در مطالعات آزمایشگاهیکمک به هضم حبوباتترکیبات مؤثرکومارینهافلاونوئیدهابهترین زمان مصرفهمراه غذااحتیاطدر بارداری از مصرف درمانی زیاد پرهیز شود.تماس پوست با شیره برخی گونههای این خانواده همراه نور خورشید ممکن است باعث حساسیت نوری شود.عوارضحساسیتتحریک معده۵۵. زنجبیلنام علمی: Zingiber officinaleطبع: گرم و خشکخواصضد تهوع (از جمله تهوع بارداری با نظر پزشک)کمک به تهوع ناشی از حرکتضدالتهابآنتیاکسیدانکمک به هضمکاهش نفخکمک به دردهای قاعدگیکمک به درد آرتروز در برخی مطالعاتترکیبات مؤثرجینجرولشوگاولبهترین زمان مصرفصبح یا قبل از غذااحتیاطسنگ صفرامصرف همزمان داروهای ضدانعقادقبل از جراحی بهتر است با پزشک هماهنگ شود.تداخلوارفارینآسپرینداروهای دیابتداروهای فشار خونعوارضسوزش معدهرفلاکساسهال۵۶. دارچیننام علمی: Cinnamomum verum یا Cinnamomum cassiaطبع: گرم و خشکخواصآنتیاکسیدان قویضدالتهابکمک به کنترل قند خون در برخی افرادکمک به هضمضدباکتریخوشبوکننده دهانترکیبات مؤثرسینامآلدئیداوژنولبهترین زمان مصرفصبح یا همراه غذااحتیاطدارچین کاسیا حاوی کومارین بیشتری است و مصرف زیاد و طولانیمدت آن میتواند به کبد آسیب برساند.بیماران کبدی احتیاط کنند.تداخلداروهای دیابتوارفارینعوارضافت قندتحریک دهانآسیب کبدی در مصرف بسیار زیاد نوع کاسیا۵۷. زردچوبهنام علمی: Curcuma longaطبع: گرم و خشکخواصضدالتهاب قویآنتیاکسیدانکمک به آرتروزکمک به سلامت کبدکمک به هضمکمک به کاهش التهاب رودهکمک به سلامت قلبترکیبات مؤثرکورکومینبهترین زمان مصرفهمراه غذا (بهتر است همراه مقدار کمی فلفل سیاه و چربی سالم مصرف شود تا جذب کورکومین افزایش یابد.)احتیاطسنگ صفرامصرف داروهای ضدانعقادقبل از جراحیتداخلوارفارینآسپرینداروهای دیابتعوارضتهوعاسهالرفلاکس۵۸. سنانام علمی: Senna alexandrinaطبع: گرم و خشکخواصملین قویدرمان یبوست کوتاهمدتتخلیه روده قبل از برخی اقدامات پزشکیترکیبات مؤثرسنوزیدهابهترین زمان مصرفشباحتیاط بسیار مهمفقط برای مصرف کوتاهمدت.مصرف طولانیمدت میتواند باعث وابستگی روده، کاهش پتاسیم و اختلال عملکرد طبیعی روده شود.منع مصرفانسداد رودهدرد شکم با علت نامشخصبیماریهای التهابی روده در مرحله فعالبارداری (مگر با نظر پزشک)تداخلدیورتیکهادیگوکسینکورتونهاعوارضدلپیچهاسهالکمآبیکاهش پتاسیم۵۹. آنغوزهنام علمی: Ferula assa-foetidaطبع: گرم و خشکخواصکمک به هضمکاهش نفخضداسپاسماستفاده سنتی برای سرفهاثر ضدمیکروبی در مطالعات آزمایشگاهیافزایش ترشح شیرههای گوارشیترکیبات مؤثررزینهاترکیبات گوگردیکومارینهابهترین زمان مصرفبعد از غذا و در مقدار بسیار کماحتیاطدر بارداری و شیردهی از مصرف درمانی پرهیز شود.افراد دارای اختلالات خونریزیدهنده احتیاط کنند.تداخلداروهای ضدانعقادداروهای فشار خونعوارضبوی نامطبوع عرق و تنفستهوعاسهالحساسیت۶۰. اسپندنام علمی: Peganum harmalaطبع: گرم و خشکخواصدر طب سنتی بهعنوان ضدعفونیکننده و ضدانگل استفاده میشده است.در مطالعات آزمایشگاهی، برخی ترکیبات آن اثر ضدمیکروبی نشان دادهاند.ترکیبات مؤثرهارمینهارمالینبهترین زمان مصرفمصرف خوراکی خودسرانه توصیه نمیشود.⚠️ هشدار بسیار مهمبرخلاف باور رایج، اسپند گیاه بیخطری نیست. مصرف خوراکی دوزهای بالا میتواند باعث مسمومیت جدی شود.منع مصرفبارداری (خطر انقباض رحم)شیردهیکودکانبیماریهای روانپزشکیبیماری کبدیبیماری کلیویتداخل داروییداروهای ضدافسردگی (بهویژه MAOI و SSRI)داروهای اعصاب و روانداروهای محرکالکلعوارضتهوع و استفراغافت فشار خونتوهمتشنجاختلال هوشیاریدر موارد شدید، مسمومیت خطرناک۶۱. برگ زیتوننام علمی: Olea europaeaطبع: سرد و خشکخواصآنتیاکسیدان قویکمک به کاهش فشار خون در برخی مطالعاتکمک به کنترل قند خونکمک به سلامت قلب و عروقکمک به کاهش التهابتقویت سیستم ایمنیدارای اثر ضدمیکروبی در مطالعات آزمایشگاهیترکیبات مؤثراولئوروپئین (Oleuropein)هیدروکسیتیروزولفلاونوئیدهابهترین زمان مصرفبعد از غذااحتیاطافراد مبتلا به فشار خون پایینبیماران دیابتی (ممکن است قند خون را کاهش دهد)بارداری و شیردهی: شواهد کافی برای مصرف درمانی وجود ندارد.تداخل داروییداروهای فشار خونداروهای دیابتعوارضافت فشارافت قند خونسرگیجه۶۲. برگ گردونام علمی: Juglans regiaطبع: معتدل مایل به گرمخواصآنتیاکسیدانکمک به سلامت پوست (در مصرف موضعی)اثر ضدمیکروبی و ضدقارچی در مطالعات آزمایشگاهیکمک به کاهش التهاباستفاده سنتی برای تعریق بیش از حدترکیبات مؤثرتاننهافلاونوئیدهاژوگلونبهترین زمان مصرفدر صورت مصرف خوراکی، فقط فرآوردههای استاندارد و در مقادیر محدود.احتیاطافراد حساس به گردو ممکن است به برگ آن نیز حساسیت داشته باشند.از مصرف خودسرانه و طولانیمدت فرآوردههای غلیظ پرهیز شود.عوارضحساسیتناراحتی معده۶۳. انارنام علمی: Punica granatumطبع: سرد و ترخواصآنتیاکسیدان بسیار قویکمک به سلامت قلبکمک به کاهش التهابکمک به سلامت عروقکمک به کنترل فشار خون در برخی مطالعاتمنبع خوب ویتامین C و پلیفنولهاترکیبات مؤثرپونیکالاژیناسید الاژیکآنتوسیانینهابهترین زمان مصرفصبح یا میانوعدهاحتیاطافراد دیابتی مقدار مصرف آب انار را کنترل کنند.آب انار ممکن است با برخی داروها تداخل داشته باشد.تداخلوارفارین (احتمال)برخی داروهای فشار خونعوارضاسهال در مصرف زیادحساسیت نادر۶۴. بهنام علمی: Cydonia oblongaطبع: سرد و خشکخواصنرمکننده گلوکمک به سرفهکمک به اسهال خفیفآنتیاکسیدانکمک به هضممنبع فیبر (در میوه)ترکیبات مؤثرپکتینپلیفنولهابهترین زمان مصرفبین وعدهها یا هنگام گلودرداحتیاطدانههای به حاوی ترکیباتی هستند که در مصرف نادرست میتوانند مضر باشند؛ از جویدن یا مصرف زیاد دانهها خودداری شود.عوارضیبوست در مصرف زیادحساسیت نادر۶۵. ازگیلنام علمی: Mespilus germanicaطبع: سرد و خشکخواصکمک به هضممنبع فیبرآنتیاکسیدانکمک به سلامت رودهدارای ویتامین Cکمک به تنظیم حرکات رودهترکیبات مؤثرتاننهاپکتینپلیفنولهابهترین زمان مصرفبعد از غذا یا میانوعدهاحتیاطمیوه نارس به دلیل تانن بالا ممکن است باعث یبوست شود.افراد مبتلا به مشکلات گوارشی شدید در مصرف زیاد احتیاط کنند.عوارضیبوستنفخ۶۶. چای ترش (هیبیسکوس)نام علمی: Hibiscus sabdariffaطبع: سردخواصکمک به کاهش فشار خون در برخی مطالعاتآنتیاکسیدان قویکمک به سلامت قلبکمک به کاهش چربی خونکمک به کاهش التهابخنککننده بدنترکیبات مؤثرآنتوسیانینهااسید هیبیسکوسبهترین زمان مصرفصبح یا عصراحتیاطافراد دارای فشار خون پایین با احتیاط مصرف کنند.در بارداری و شیردهی مصرف درمانی بدون نظر پزشک توصیه نمیشود.تداخلداروهای فشار خونداروهای دیابتعوارضافت فشارسرگیجهناراحتی معده۶۷. پونهسای کوهینام علمی: بسته به منطقه ممکن است گونههایی از Ziziphora یا Origanum باشد.طبع: گرم و خشکخواصکمک به هضمضد نفخخوشبوکننده دهانضدباکتری در مطالعات آزمایشگاهیکمک به سرماخوردگیبهترین زمان مصرفبعد از غذااحتیاطاسانس آن خوراکی مصرف نشود.در بارداری از مصرف درمانی خودداری شود.عوارضحساسیتتحریک معده۶۸. علف هفتبندنام علمی: Polygonum aviculareطبع: معتدلخواصادرارآور ملایمکمک به سلامت دستگاه ادراریآنتیاکسیداناستفاده سنتی برای مشکلات مفصلیضدالتهاب در مطالعات اولیهترکیبات مؤثرفلاونوئیدهاتاننهابهترین زمان مصرفبعد از غذااحتیاطبیماری کلیویبارداریشیردهیعوارضناراحتی معدهحساسیت۶۹. شبدر قرمزنام علمی: Trifolium pratenseطبع: معتدلخواصدارای ایزوفلاونهای گیاهی (فیتواستروژن)کمک به کاهش علائم یائسگی در برخی مطالعاتآنتیاکسیدانکمک به سلامت استخوان (شواهد محدود)کمک به سلامت قلبترکیبات مؤثرایزوفلاونهافلاونوئیدهابهترین زمان مصرفطبق دستور فرآورده استاندارداحتیاطافراد مبتلا به سرطانهای وابسته به هورمون (مانند برخی سرطانهای پستان، رحم یا تخمدان) یا کسانی که داروهای هورمونی مصرف میکنند، فقط با نظر پزشک از آن استفاده کنند.در بارداری و شیردهی توصیه نمیشود.تداخلوارفارینداروهای هورمونیقرصهای ضدبارداریعوارضسردردتهوعحساسیت۷۰. تاجخروسنام علمی: Amaranthus spp.طبع: معتدلخواصمنبع خوب پروتئین گیاهی (دانه)سرشار از فیبردارای آهن، منیزیم و کلسیمآنتیاکسیدانکمک به سلامت قلبکمک به سلامت دستگاه گوارشفاقد گلوتن (دانه)، مناسب برای افراد مبتلا به سلیاکترکیبات مؤثراسکوالنفلاونوئیدهااسیدهای آمینه ضروری (بهویژه لیزین)بهترین زمان مصرفهمراه وعدههای غذاییاحتیاطافراد دارای سنگ کلیه اگزالاتی در مصرف زیاد برگ آن احتیاط کنند.در صورت حساسیت به گیاهان خانواده آمارانتاسه، مصرف متوقف شود.تداخل داروییتداخل مهمی شناخته نشده است.عوارضنفخ در شروع مصرفحساسیت (نادر)🌿 جمعبندی مهمبرای استفاده ایمن از عرقیات و گیاهان دارویی این نکات را همیشه به خاطر داشته باشید:✅ عرقیات گیاهی نقش کمکی دارند و جایگزین داروهای تجویزشده توسط پزشک نیستند.✅ در بارداری، شیردهی، کودکان، سالمندان و افراد مبتلا به بیماریهای مزمن، مصرف درمانی باید با نظر پزشک یا داروساز انجام شود.✅ اگر همزمان داروهای دیابت، فشار خون، رقیقکننده خون (مانند وارفارین)، داروهای قلبی یا داروهای اعصاب و روان مصرف میکنید، احتمال تداخل با برخی گیاهان وجود دارد.✅ اسانسهای گیاهی با عرقیات تفاوت دارند؛ اسانسها بسیار غلیظ هستند و بسیاری از آنها برای مصرف خوراکی مناسب نیستند.✅ مصرف طولانیمدت یا بیش از مقدار توصیهشده، حتی از گیاهان دارویی، میتواند عارضه ایجاد کند.مطالب مرتبطبرای آشنایی با مسیر کلی فرآوری گیاهان، آموزش عرقگیری گیاهی و گلابگیری را مطالعه کنید.برای مقایسه نیاز گیاهان مختلف، انتخاب دستگاه براساس نوع گیاه را مطالعه کنید.برای بررسی تجهیزات گلابگیری، دستگاه مناسب گلابگیری را مطالعه کنید.برای انتخاب دستگاه مناسب، راهنمای خرید دستگاه تقطیر را مطالعه کنید.🌿 برای تهیه عرقیات گیاهی به دستگاه تقطیر نیاز دارید؟اگر قصد دارید عرقیات گیاهی را در منزل، کارگاه یا بهصورت نیمهصنعتی تهیه کنید، انتخاب یک دستگاه تقطیر و عرقگیری مناسب اهمیت زیادی دارد. کیفیت دستگاه، جنس استیل، سیستم خنککننده و ظرفیت آن، تأثیر مستقیمی بر کیفیت و خلوص عرق گیاهی نهایی دارد.در فروشگاه تقطیر آنلاین، انواع دستگاههای عرقگیری و تقطیر در ظرفیتهای مختلف برای مصارف خانگی، نیمهصنعتی و صنعتی عرضه شدهاند. برای مشاهده مدلها، مشخصات فنی و قیمت روز، از صفحه زیر دیدن کنید:👉 مشاهده انواع دستگاههای تقطیر و عرقگیریبا انتخاب دستگاه مناسب، میتوانید انواع عرقیات مانند نعناع، کاسنی، شاتره، بیدمشک، گل محمدی، آویشن، رازیانه، بابونه و دهها گیاه دارویی دیگر را با کیفیت بالا تهیه کنید.